📝W SKRÓCIE

  • Około 10% do 15% Amerykanów cierpi na zespół jelita drażliwego (IBS), czyli zaburzenie czynnościowe układu pokarmowego charakteryzujące się nieprzewidywalnymi objawami, które zakłócają codzienne życie
  • Najnowsze badania ujawniają, że stres psychiczny sprawia, że organizm mylnie odczytuje bezpieczne produkty spożywcze jako zagrożenie. To zmienia układ odpornościowy i nerwowy, aby wywoływać reakcje bólowe w jelitach
  • Stres zwiększa aktywność komórek tucznych w jelitach, co prowadzi do nadwrażliwości nerwów i zmian w układzie odpornościowym, które wywołują objawy zespołu jelita drażliwego, takie jak wzdęcia, ból i zaburzenia trawienia
  • Kiedy stres staje się przewlekły, hormony takie jak kortyzol i CRF zaburzają trawienie, uszkadzają wyściółkę jelit i zaburzają równowagę mikrobiologiczną, pogarszając objawy zespołu jelita drażliwego
  • Leczenie zespołu jelita drażliwego (IBS) wymaga kompleksowych strategii dotyczących stylu życia, w tym technik redukcji stresu, takich jak uważność, ćwiczenia, poprawa snu i wspieranie zdrowia jelit za pomocą diety i potencjalnych suplementów

🩺Według dr. Mercoli

Około 10% do 15% Amerykanów żyje z zespołem jelita drażliwego (IBS), schorzeniem, które utrudnia codzienne życie, powodując objawy od łagodnych do bardzo uciążliwych, w tym wzdęcia, gazy, zaparcia, biegunkę i bóle brzucha.

Co ciekawe, zespół jelita drażliwego (IBS) nie jest wykrywany w standardowych badaniach laboratoryjnych ani obrazowych. To zjawisko nazywa się czynnościowym zaburzeniem układu pokarmowego. Oznacza to, że struktura układu pokarmowego wydaje się prawidłowa w badaniach endoskopowych lub skanach, ale jego funkcjonowanie jest zaburzone.

Zespół jelita drażliwego (IBS) jest jedną z najczęstszych przyczyn opuszczania pracy, unikania podróży lub ograniczania diety. U wielu osób cierpiących na zespół jelita drażliwego objawy pojawiają się bez ostrzeżenia, często po spożyciu pokarmów, które wcześniej były dobrze tolerowane. Ta nieprzewidywalność sprawia, że wiele osób zakłada, że jest to ukryta alergia lub jakaś nieokreślona nietolerancja pokarmowa.

Jednak nowe badanie opublikowane w lutym 2025 r. w czasopiśmie Gastroenterology sugeruje, że stres psychiczny może odgrywać pewną rolę, ponieważ uczy organizm błędnego rozpoznawania bezpiecznych, znanych produktów spożywczych jako zagrożenia, co zmienia sposób działania układu odpornościowego i nerwowego, tak aby reagowały bólem.

Stres przeprogramowuje jelita, powodując, że błędnie rozpoznają bezpieczne produkty spożywcze jako zagrożenie

Przedstawione badanie, przeprowadzone przez naukowców z KU Leuven i Queen's University, miało na celu sprawdzenie, w jaki sposób stres psychologiczny zmienia odpowiedź immunologiczną jelit na żywność i czy może powodować powstawanie wspomnień immunologicznych łączących określone produkty spożywcze ze stresem. Badanie to opiera się na wcześniejszych badaniach opublikowanych w czasopiśmie Nature (2021), które jako pierwsze wykazały, że pamięć immunologiczna związana ze stresem wywołuje ból jelit bez objawów stanu zapalnego lub alergii.

•Naukowcy modelowali narażenie na stres związane z pożywieniem na myszy — Aby symulować wpływ narażenia na stres na reakcje na pożywienie, myszom podawano powszechnie występujące białko dietetyczne (owoalbuminę) przez 10 dni w okresie stresu psychologicznego. To samo białko podano ponownie pięć tygodni później, aby sprawdzić, czy jelita zareagują inaczej.

•Tylko u zestresowanych myszy, którym podano białko, rozwinęła się nadwrażliwość — U myszy, które spożywały białko w okresach stresu, po ponownym narażeniu na jego działanie wystąpiły bóle jelit i nadwrażliwość trzewna. Natomiast u myszy, które były jedynie zestresowane lub którym podawano tylko białko bez stresu, nie zaobserwowano żadnych objawów. Dowodzi to, że połączenie jedzenia i stresu wywołuje stan nadwrażliwości.

•Reakcja bólowa nie była spowodowana ogólnym stanem zapalnym ani alergią — Aby wykluczyć ogólnoustrojowe reakcje alergiczne, naukowcy wstrzyknęli białko pod skórę. W odróżnieniu od prawdziwych alergii pokarmowych, nie powodowało to obrzęku ucha ani objawów ogólnoustrojowego stanu zapalnego. Reakcja bólowa była zlokalizowana w jelitach i wynikała ze zmian w sposobie oddziaływania układu odpornościowego i nerwów.

•Zablokowanie komórek tucznych lub IgE wyeliminowało reakcję bólową — Komórki tuczne to komórki układu odpornościowego, które uwalniają histaminę i inne substancje chemiczne podczas reakcji alergicznych, podczas gdy IgE to przeciwciało, które sygnalizuje komórkom tucznym konieczność aktywacji.

Gdy badacze podali myszom stabilizator komórek tucznych lub wykorzystali genetycznie zmodyfikowane myszy pozbawione przeciwciał IgE, reakcja nadwrażliwości zniknęła. Potwierdziło to, że zarówno komórki tuczne, jak i IgE były niezbędne do wytworzenia pamięci immunologicznej, która powodowała ból po ponownym kontakcie z pokarmem.

•Płyn jelitowy zestresowanych myszy aktywował komórki nerwowe w zdrowej tkance — Naukowcy zebrali płyn jelitowy (supernatant) od zestresowanych myszy i eksponowali na niego zdrowe neurony. Neurony te stały się nadaktywne i łatwiej wysyłały sygnały bólowe. Wykazało to, że środowisko chemiczne w zestresowanym jelicie było wystarczające, aby zaburzyć normalne funkcjonowanie nerwów.

•Zarówno jelito cienkie, jak i okrężnica zostały dotknięte — Zwiększoną wrażliwość nerwów stwierdzono w jelicie cienkim i okrężnicy, a nie tylko w jednym obszarze. Jest to zgodne z tym, co zgłasza wielu pacjentów z zespołem jelita drażliwego, którzy odczuwają ból w różnych częściach jelit, a nie tylko w jelicie cienkim.

•Sygnalizacja histaminowa była odpowiedzialna za nadwrażliwość nerwów — Odkryto, że histamina, substancja chemiczna uwalniana przez komórki tuczne podczas reakcji układu odpornościowego, wywołuje pobudliwość nerwów. Blokowanie receptorów histaminowych H1 za pomocą pyrylaminy, leku przeciwhistaminowego, odwróciło reakcję nadwrażliwości, co dowodzi jej centralnej roli w mechanizmie powstawania bólu.

•W jelitach aktywowano odpowiedź immunologiczną typu 2 — Naukowcy wykryli zwiększony poziom IL-13 - cytokiny związanej z odpowiedziami immunologicznymi typu alergicznego - w węzłach chłonnych po ponownej ekspozycji na białko. Sugeruje to, że układ odpornościowy przestawił się na stan podobny do alergii na konkretne produkty spożywcze, chociaż nie występowały żadne zewnętrzne objawy alergii.

Mówiąc prościej, badanie to pokazuje, że nasze jelita potrafią „nauczyć się” traktować pewne pokarmy jako zagrożenie, jeśli spożywamy je pod wpływem stresu psychologicznego. Układ odpornościowy zapamiętuje te informacje i kilka tygodni później zjedzenie tego samego pokarmu może wywołać objawy zespołu jelita drażliwego.

Jaką rolę odgrywają komórki układu odpornościowego w objawach zespołu jelita drażliwego?

Badanie opublikowane w 2014 r. w czasopiśmie World Journal of Gastroenterology dostarczyło wczesnych dowodów klinicznych łączących ból związany z zespołem jelita drażliwego z nadmierną aktywnością układu odpornościowego i nadwrażliwością nerwów. W artykule omówiono badania z udziałem ludzi i zwierząt, które wykazały, w jaki sposób stres wpływa na zachowanie komórek odpornościowych w jelitach, zwłaszcza mastocytów, oraz w jaki sposób aktywność układu odpornościowego oddziałuje na nerwy i tworzy podłoże dla bólu.

•Stres zwiększa liczbę i aktywność mastocytów w jelitach — Według przeglądu, zarówno ostry, jak i przewlekły stres aktywuje mastocyty w błonie śluzowej jelit. Te komórki tuczne gromadzą się w większych ilościach u pacjentów cierpiących na zespół jelita drażliwego i znajdują się bliżej nerwów błony śluzowej. Ta bliskość sugeruje, że mogą one wpływać na wrażliwość trzewną na ból.

•U pacjentów z zespołem jelita drażliwego (IBS) komórki tuczne zlokalizowane są w pobliżu nerwów błony śluzowej — W artykule przedstawiono badania wykazujące korelację między liczbą komórek tucznych w pobliżu nerwów a nasileniem bólu brzucha u pacjentów z zespołem jelita drażliwego (IBS). Komórki tuczne znajdujące się w odległości mniejszej niż 5 mikrometrów od zakończeń nerwowych obserwowano częściej u pacjentów zgłaszających wyższe wskaźniki bólu.

•Stres aktywuje sygnalizację CRF w jelitach — Czynnik uwalniający kortykotropinę (CRF) to hormon, który organizm uwalnia w czasie stresu psychologicznego. Zdaniem autorów, CRF wiąże się z receptorami na komórkach tucznych i nerwach w jelitach, co z kolei wywołuje zmiany w funkcjonowaniu jelit powszechnie obserwowane w zespole jelita drażliwego (IBS), takie jak zwiększona wrażliwość na ból i zaburzenia motoryki.

•Aktywacja komórek tucznych przez CRF wpływa na przepuszczalność i motorykę jelit — Aktywacja receptorów CRF wiązała się z degranulacją komórek tucznych (procesem, w którym komórki tuczne uwalniają zmagazynowane substancje chemiczne, takie jak histamina, które wpływają na pobliskie tkanki), zmianami przepuszczalności jelit i zmienioną motoryką. Działania te mogą powodować biegunkę, ból i inne objawy zespołu jelita drażliwego.

•Hormony stresu zaburzają pracę jelit i równowagę mikrobiologiczną — Kiedy jesteś zestresowany, Twój organizm aktywuje oś podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA), czyli centralny układ reakcji na stres. Prowadzi to do uwolnienia kilku kluczowych hormonów, w tym kortyzolu - głównego hormonu stresu w organizmie.

•Modele zwierzęce pokazują, że stres we wczesnym dzieciństwie zwiększa wrażliwość jelit — Badania na gryzoniach cytowane w artykule wykazały, że stres we wczesnym dzieciństwie (taki jak rozłąka z matką) zwiększa wrażliwość trzewną i ekspresję CRF. Efekty te utrzymują się również w wieku dorosłym, co wskazuje na długoterminowe zaprogramowanie interakcji jelit i mózgu.

•Uspokajanie sygnałów stresu i stabilizacja komórek układu odpornościowego łagodzą objawy zespołu jelita drażliwego — Autorzy sugerują, że terapie blokujące hormony stresu lub zapobiegające nadmiernej reakcji komórek tucznych pomagają zmniejszyć ból jelit, pilną potrzebę oddawania stolca i inne objawy zespołu jelita drażliwego, zwłaszcza jeśli zaostrzenia objawów są wywoływane przez stres. Wskazuje to na potrzebę terapii wykraczających poza trawienie, a skupiających się na łagodzeniu reakcji stresowo-immunologicznej jelit.

10 wskazówek, jak obniżyć poziom stresu, zanim zmieni on funkcjonowanie jelit

Jeśli cierpisz na zespół jelita drażliwego (IBS), stres staje się nie tylko obciążeniem psychicznym, ale również biologicznym czynnikiem, który sprawia, że jelita reagują nadmiernie na spożywaną żywność. Dobrą wiadomością jest to, że możesz podjąć kroki, aby przeprogramować swój układ nerwowy, zrównoważyć odpowiedź immunologiczną i obniżyć poziom kortyzolu, zanim spowoduje on długotrwałe szkody. Oto strategie, które polecam, jeśli chcesz, aby stres nie wpływał na sposób, w jaki Twoje jelita reagują na bodźce ze świata zewnętrznego.

1. Obniż poziom kortyzolu, zmieniając dietę i styl życia — Przewlekle podwyższony poziom kortyzolu utrzymuje układ odpornościowy w stanie nadreaktywności. Niestabilność poziomu cukru we krwi, niedojadanie i złej jakości sen sprawiają, że poziom kortyzolu jest wysoki.

2. Regularnie ćwicz — Badania pokazują, że aktywność fizyczna pomaga złagodzić objawy zespołu jelita drażliwego. Poprawia również nastrój i przeciwdziała szkodliwym skutkom stresu poprzez obniżenie poziomu kortyzolu. Zalecam wykonywanie ćwiczeń o umiarkowanej intensywności, takich jak chodzenie, ponieważ nie można z nimi przesadzić. Spacerowanie na świeżym powietrzu to także okazja do ponownego obcowania z naturą i spędzenia czasu na słońcu, co pomaga dodatkowo obniżyć poziom stresu.

3. Praktykuj uważność — Medytacja uważności uczy mózg, jak przestać reagować na każdy bodziec stresowy. Badanie z 2022 r. opublikowane w Chinese Journal of Traumatology wykazało, że uważność pomaga w łagodzeniu objawów zespołu stresu pourazowego (PTSD) u personelu wojskowego. Nie potrzebujesz skomplikowanych procedur; zaledwie 10 minut skupienia uwagi pomoże Ci przywrócić równowagę.

4. Zmień swoje nawyki oddechowe — U większości ludzi pod wpływem stresu emocjonalnego pojawiają się zaburzenia sposobu oddychania. Nawyki te powodują redukcję dwutlenku węgla w organizmie, co zwiększa wrażliwość układu nerwowego. Wiele popularnych technik oddechowych pogarsza ten stan.

5. Popraw swój stan emocjonalny optymizmem i śmiechem — Pielęgnowanie bardziej pozytywnego nastawienia zmienia chemię mózgu i pomaga zmniejszyć stres, podczas gdy śmiech stymuluje uwalnianie endorfin i relaksuje układ nerwowy. Niezależnie od tego, czy zmieniasz sposób myślenia, czy oglądasz coś zabawnego, tego typu reset emocjonalny pomaga obniżyć stres i przywrócić równowagę.

6. Rozwijaj swoją kreatywność — Hobby takie jak malowanie, pisanie czy granie na instrumentach muzycznych pomaga radzić sobie z emocjami i zmniejsza wydzielanie kortyzolu związane ze stresem. Hobby pomaga oderwać się od chronicznego nadmiernego myślenia i daje układowi nerwowemu przestrzeń do uspokojenia się.

7. Wypróbuj techniki uwalniania emocji (EFT) — EFT to forma psychologicznej akupresury oparta na meridianach energetycznych stosowanych w akupunkturze, która szybko przywraca wewnętrzną równowagę i uzdrowienie. W poniższym filmie Julie Schiffman, specjalistka EFT, pokazuje, jak stosować technikę opukiwania w celu łagodzenia stresu.

8. Zadbaj o jakość snu — Słaby sen powoduje podwyższony poziom kortyzolu i osłabia zdolność radzenia sobie ze stresem. Stwórz sobie stałą rutynę związaną ze snem, ogranicz ekspozycję na niebieskie światło w nocy i utrzymuj chłód w swoim pokoju, aby poprawić jakość snu.

9. Zwiększ kontakt fizyczny — Dotyk, podobnie jak przytulanie, uwalnia oksytocynę, która obniża stres i wspomaga regulację emocji. Codzienny, dobrowolny kontakt fizyczny pomaga wyprowadzić organizm ze stanu wysokiej gotowości i wprowadzić go w stan wspomagający gojenie i trawienie.

10. Wspieraj zdrowie jelit, aby ograniczyć nadreaktywność układu odpornościowego — Gdy stres jest już pod kontrolą, przywrócenie zdrowego środowiska jelitowego pomaga uspokoić układ odpornościowy i zapobiec nadwrażliwości. Skoncentruj się na wyeliminowaniu olejów roślinnych ze swojej diety, zoptymalizuj spożycie węglowodanów i rozważ stosowanie suplementów zawierających bakterie z rodzaju Akkermansia.

Powinieneś również wspierać produkcję maślanu w organizmie, czyli krótkołańcuchowego tłuszczu wytwarzanego przez bakterie jelitowe, który wzmacnia barierę jelitową i pomaga regulować aktywność układu odpornościowego.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ) na temat zespołu jelita drażliwego (IBS)

P: Czym jest zespół jelita drażliwego (IBS)?

O: IBS to czynnościowa choroba układu pokarmowego, co oznacza, że układ trawienny wygląda prawidłowo w badaniach obrazowych, ale nie funkcjonuje prawidłowo. Choroba charakteryzuje się nawracającymi objawami, takimi jak wzdęcia, bóle brzucha, zaparcia, biegunka i gazy. Objawy te są zmienne, przez co trudno przewidzieć, co będzie tolerowane przez jelita.

P: Jakie są objawy zespołu jelita drażliwego?

O: Objawy zespołu jelita drażliwego są różne, ale do najczęstszych należą: ból brzucha, wzdęcia, gazy oraz biegunka lub zaparcia (lub połączenie obu tych objawów). Objawy często pojawiają się i znikają, ale mają tendencję do nasilania się w okresach stresu lub po niektórych posiłkach.

P: Czy stres rzeczywiście jest przyczyną zespołu jelita drażliwego?

O: Sam stres nie jest przyczyną zespołu jelita drażliwego, ale odgrywa ważną rolę w wywoływaniu i pogarszaniu objawów. Badania pokazują, że stres zmienia odpowiedź immunologiczną jelit, co powoduje ból, wzdęcia i parcie na stolec po jedzeniu. Z czasem powtarzający się stres prowadzi do stanu nadwrażliwości.

P: Czy IBS to alergia czy nietolerancja pokarmowa?

O: Nie. Większość objawów zespołu jelita drażliwego nie jest spowodowana alergią. Zamiast tego są one spowodowane nadwrażliwością układu odpornościowego wywołaną stresem. Nie jest to alergia na konkretne produkty. Problem polega na tym, w jaki sposób jelita „zapamiętują” daną żywność, gdy jest spożywana w stresie.

P: Czy zmiana stylu życia może rzeczywiście poprawić objawy zespołu jelita drażliwego?

O: Tak. Radzenie sobie ze stresem, dbanie o sen, dostosowanie diety i wspieranie flory jelitowej przynosi wymierne korzyści. Przywrócenie zdrowia jelit pomaga również zmniejszyć nadwrażliwość. Można to osiągnąć poprzez obniżenie poziomu kortyzolu, wyeliminowanie olejów roślinnych z diety i zwiększenie ilości pożytecznych bakterii, takich jak bakterie z rodzaju Akkermansia.

🔍Źródła i odniesienia